'Gesprekstechniek kun je leren, inlevingsvermogen heb je'

Als je al meer dan 10 jaar asielzoekers te woord staat, begeleidt op hun weg naar het verkrijgen van een  verblijfsvergunning, heb je veel te vertellen. Dan heb je zowel hoogte- als dieptepunten meegemaakt.

Na 12 jaar voor VWMN gewerkt te hebben, gaat werkbegeleider Sandra Wouters haar tijd anders invullen. Een goede gelegenheid om samen met haar terug te kijken maar ook vooruit te blikken. Donderdag 22 december neemt zij van 15.00-17.00 uur afscheid op het AZC Dronten. Wilt u dit bijwonen? Geef dit dan  door via Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.

Wat was destijds je motivatie om bij VluchtelingenWerk te gaan werken?
"Ik kwam vanuit de WAO, was bezig te reïntegreren. Mijn begeleider attendeerde mij op een vacature voor vrijwilliger juridische begeleiding bij VluchtelingenWerk op het asielzoekerscentrum in Dronten. Hij had goede ervaringen met Wilma (van Olst) die daar coördinator was. Achteraf bleek dit een goede keus, het klikte goed. Ik beantwoordde vragen op het spreekuur. Het heeft wel een half jaar geduurd voordat ik mijn schroom overwonnen had en mijn mond opendeed." Sandra weet nog goed hoe twee Pakistaanse mannen aan haar balie kwamen. Zij waren christen en dreigde teruggestuurd te worden naar hun land. 'Toen werd ik zo boos, het was zo onrechtvaardig. Ik had zoiets van dat mag niet gebeuren. Toen is het vuur voor dit werk ontbrand!"

Sandra is zelf opgegroeid in diverse pleeggezinnen en is vertrouwd met het thema 'Jezelf in veiligheid moeten brengen'. "Dit maakte dat ik mij goed kon inleven in anderen. Gesprekstechnieken kun je leren, maar inlevingsvermogen niet, dat heb je, zeg ik altijd. Mijn verleden was wel een goede motor, door mijn werk kon ik mijn negatieve ervaringen omdraaien tot iets positiefs".

Wat is er veranderd in die twaalf jaar?
"Het is duidelijk dat het klimaat ten aanzien van vluchtelingen is verhard. In de tijd van minister Verdonk gingen veel mensen vanuit een verontwaardigd gevoel de straat op om te protesteren. Het vraagstuk vluchtelingenbeleid leefde meer onder de bevolking. Nu hebben we meer te maken met een uitrookbeleid. De maatschappelijke verontwaardiging is weg. De noodopvang is overal gesloten omdat het systeem sluitend zou zijn. Maar het is nu niet meer sluitend, steeds meer uitgeprocedeerde asielzoekers komen op straat of verdwijnen met onbekende bestemming. Je hoort nu weinig mensen hiertegen protesteren."

Uit het recente onderzoek van Maurice de Hondt blijkt dat er onder Nederlanders verkeerde vooronderstellingen leven aangaande vluchtelingen en asielzoekers. Sandra: " Je hoort vaak mensen zeggen dat iedereen maar naar ons land komt. De politiek meet dit breed uit. Maar zodra iemand een vluchteling als buurman/vrouw krijgt, zie je dat hun mening bijstellen. Dan krijgt 'de vluchteling' een gezicht en worden ze positiever tegemoet getreden."

Kun je een aantal hoogtepunten noemen in je tijd bij VluchtelingenWerk?
"VluchtelingenWerk analyseert het vluchtverhaal van cliënten. Vanuit deze vluchtverhaalanalyse konden wij goed vaststellen welke personen in hun land van herkomst echt met vrees voor vervolging te kampen hadden. Hierdoor werden wij gemotiveerd om zo'n cliënt haast tot in het oneindige te begeleiden. We hadden eens een dergelijke cliënt, een man die we bleven begeleiden toen hjij in de noodopvang werd geplaatst omdat we ervan overtuigd waren dat hij vrees voor vervolging had. Ook toen de noodopvang dicht ging, bleven wij hem volgen. Uiteindelijk waren er drie asielaanvragen voor nodig voordat hij erkend werd en een A-status kreeg. Dit heeft al met al negen jaar geduurd."

Een ander hoogtepunt was natuurlijk het Generaal Pardon: mensen die naar ons oordeel vrees voor vervolging hadden, werden eerst op straat gezet vanuit het AZC. Uiteindelijk hebben zij allemaal een pardonvergunning gekregen. Het voelde als een overwinning, ook omdat zij zich moesten melden bij het AZC waar ze uitgezet waren. Dergelijke ervaringen zijn ook goed voor de groep vrijwilligers die bij ons werken, het vormt de motivatie om door te gaan."

In die jaren zijn er waarschijnlijk ook minder leuke zaken geweest. Kun je daar iets over vertellen?
Sandra noemt direct het overlijden Samba, van een Ex-AMA in de Noodopvang van Dronten. Deze jongen had ook heel lang begeleiding gehad en kon het na de zoveelste negatieve beslissing niet meer aan. "Ook nu kiest het kabinet weer voor het zogenaamde klinkeren, het beëindigen van de opvang. Waarom hebben we niet geleerd van fouten uit het verleden? Ik vind verder dat er te veel gesold wordt met mensen. Er is sprake van een verharding in welzijnsland, maar de asielzoeker staat wel helemaal onderaan in de pikorde."

Hoe zie je de toekomst voor vluchtelingen in Nederland?
"We moeten ervoor waken dat degenen die bescherming nodig hebben dit ook blijven krijgen in Nederland. We dreigen een Fort Europa te worden. Er vormt zich een samenleving die minder bereid is zich open te stellen voor vreemdelingen, ook onder invloed van politieke oneliners."

Sandra vindt dat VluchtelingenWerk meer naamsbekendheid moet generen en de inhoudelijke kennis over ons werk vergroten. "Wij moeten ons best doen om de naam van VluchtelingenWerk als goed merk neer te zetten, ook binnen de lokale politiek. We moeten duidelijker maken wat ons werk inhoudt, ook in gemeenten waar een AZC staat."

Medewerkers van VluchtelingenWerk kennen als geen ander het verschil tussen de 2e en 3e generatie migranten en zij die echt alles hebben moeten achter laten: huis, familie, baan. "Zij kunnen daarom het begrip 'vluchteling' meer bekendheid geven. VluchtelingenWerk helpt de vluchteling met het opbouwen van een sociaal netwerk want dat hebben ze echt niet als ze hier komen. Daarom moet VluchtelingenWerk ook niet worden wegbezuinigd uit de gemeenten. Met de verdwijning van onze teams, verdwijnt ook het vangnet voor onze doelgroep."

Over een aantal dagen zit jouw tijd bij VluchtelingenWerk erop. Ga je iets nieuws starten?
Doordat Sandra een periode van ernstige ziekte achter de rug heeft, ziet ze de komende jaren als extra tijd. Daarin ziet ze zichzelf niet nog eens 10 jaar op het AZC werken. Ze heeft HBO opleiding Maatschappelijk Werk afgerond in de tijd dat ze werkte. Ze is erg geïnteresseerd in Coaching met name energetisch coachen. De doelgroep blijft wel haar hart houden.

"Bij mijn sollicitatie in 1999 dacht ik; als ik toch eens die functie van werkbegeleider zou kunnen invullen... Toen leek dat onhaalbaar, maar het is toch gebeurd. Daarmee is mijn doel ook bereikt. Het is een tijd geweest waarin ik enorm gegroeid ben. Nu is het tijd voor iets anders, maar eerst een rustperiode."

Heb je nog een laatste opmerking?
"Ja, ik wil graag benadrukken dat het werken met vrijwilligers van onschatbare waarde is geweest. We moeten zuinig op ze zijn. Het werk vraagt veel van ze, zeker onder deze harde vreemdelingenwet. Ik heb zelf veel geleerd van al die verschillende mensen uit verschillende landen. Zo leerde ik van de Tibetanen tijdens het bewind van minister Verdonk om rustig te blijven.'

Sandra zal in januari nog een keer nieuwe vrijwilligers kennis laten maken met de grondbeginselen van het werk tijdens de basiscursus. Daarna volgt er een tijd rust.

En de Pakistani, die het vuur voor vluchtelingen bij haar aanwakkerde? Hoe liep het met hen af? Sandra: "Zij kregen uiteindelijk ook een verblijfsvergunning en een huis in Dronten. Ik heb nog een tijd contact gehouden met hen en hun gezinnen." Een van hen heeft een aantal jaren geleden een stichting opgericht: the Saviours Welfair die in Pakistan zorgt voor onderwijs voor kansarme kinderen met een maaltijd en voor dagopvang en medische zorg voor oude van dagen. Mede door 'Max maakt mogelijk' van omroep Max is dit uitgegroeid tot een enorm project. Ik ben blij dat ik een heel kleine rolletje heb mogen spelen in het vinden en behouden van de eigen kracht van deze man. Want daar gaat het om: Iedere vluchteling heeft eigen kracht. een klein zetje, oprechte aandacht maakt de wereld van verschil voor de toekomst."

Tekst Anita Raaphorst